PËRQAFUN ME KLITHMËN

Për ata që yshten nga dëshira për me prani poezinë gegnishte

Nga Albert VATAJ

Përpjekja me shkru poezi, para së gjithash asht për me i nejt besnik një prej magjive të krijimit artistik, një prej tan atij mrekullimi që Zoti u ka besu njerëzve, dimensionit të tyne shpirtëror, në përmbushje të asaj që Ai vetë nuk e ka qëndisur dhe në përplotësimin e natyrës me këtë bukuri, si me një prekje magjike. Përpjekja jeme për me ken gjithherë në mes admiruesve të poezisë, kësaj magjie të fjalës e këtij kumtimi etern, ka ken nji obligim. Spariherë kjo ka mujt me m’ushqye një arsye të fortë për jetën. Gjithashtu me ardh mes shumë gjanash të pështira e torturuese edhe si një urdhnesë, ndoshta jo aq me kenë një meshtar i mirë i shpirtit, se sa një predikues i disa të vërtetave. Ajo që e shoh si shumë të dobishme, por edhe të rëndësihsme, asht edhe mënyra e kumtimit të kësaj që njoh unë si të vërtetë, me të cilën shihemi përditë, por rrallë ngultas. Vullnesa për ta parë në sy të sotmen, asht shtysë që buron prej sfundimeje. Për t’ua rrëfy të tjerëve ishte mbi gjithçka. Megjëse jam i bindun se shumëkush për shumëgjana që ravijëzojnë në këtë libër udhëzuesin në një udhëkryq shpirtnor dhe mental, ka me pas mendim ndryshe, ani. Unë munem me i kuptu, disi ma n’periferi se e deshifrojnë ata vedin e tyne. Kundërshti e kryekundërshtive ka me kenë dialekti që un kam zgjedh për me e përcjell nër ju atë që unë munem me e kuptu si një vullnesë, si një shërbesë, si një e drejtë për me i shku gjanave shuma ma thellë se ata ndjehen të përshkuara nga derisot. Gegnishtja, dialekti që kam preferu me shkru tançka ky libër man nvedvedi asht një tundim jo aq pasionant se sa etik dhe estetik. Linguistëve pa droje munem me i kërku pardon nëse nuk kam mujt me e respektu saktësisht këtë përpjekje, por gjithsesi ajo është asht dhe nuk munet me kenë ndryshe. Prej kohësh më ka ngucat ideja e ruajtjes dhe trashëgimit të asaj gjuhë që im at më ka ku që nga fëminia dhe që më ka ndjek deri sot. Përmikte si nxitëse ka kenë dhe vetë dialekti geg, ai që ka mujt me vu pushtet mbi arsyetimin tem, përreth asaj, se s’munet kurrni dialekt tjetër me marr përsipër me këndu ma amël e ma mallnueshëm kangën e shpirtit, himnin e niveleve të nalta të krijimit. Kam parasysh shumë poetë dhe krijues të kaluem e të sotëm, që duke ju përmajt këtij parimi, kanë rrëziku por njikohësisht kanë rujt të gjallë, magjike dhe kumtuese këtë dialekt me t’naltin qëllim, ruajtjen, kultivimin e trashigiminë nër gjenerata, të asaj pasurie të pashoq, që ka mujt me i këndu si askurrkush tjetër kangën e dashnisë e të mjerimit, kangën e hyut e të shpirtit. Ajo që du me ba me dije nëpërmjet këtij libri, asht ajo që duhet me kuptu gjithsekush, që nji ego kombëtare e duhet me na ysht drejt traditës dhe velrave të patjetërsueshme, pa të cilat ne do të vazhdojmë të ishim një anonimat i dhimbshëm. Nuk mendoj se kam ba atë që nuk ka mujt me e ba kurrkush derimtash, por munem me e pohu e me e mbrojt, se kam ba ma të mirën e mundshme për me i dhan lexuesit dhe letërsisë shipe nji vepër me vlera.  Në ksi rastesh nuk po e shoh si shumë komode modestinë.

Kam bindjen se kam mujt me përcjellë nëpërmjet këtyre faqeve një kapitull të panjëtëdytë, për nga fjalori, për nga frazologjia, thellësia e mendimit, parametrat etiko-estetik, etj. Ky mbetet mendimi jem personal, e kritika ka me pas punën dhe detyrimin e saj, ose me e pranu ose me e argumentu një kundërshti përsalartcitova. Për shumë lexues, të cilët rrethanat e ndryshme nuk e kanë orjentuar drejt adaptimit të gegnishtes munem me i kërku ndjesë, sikurse nuk sbythem nga këshilla se tuj ditë gegnisht e tuj mujt me e pas si parësore kanë me kenë predikues të zot e orator që tuj ligjeru kan me mrekullu edhe zogjt. Masanej ka me kenë sharmi asaj që kam përcjell e predikimi i zanit të epërm të shprtit dhe arsyes.

 

Ekuinoksi pranveror, barazvlera kohore e ditës dhe natës

Nga Albert Vataj

Sonte, në orën 22:45 dielli do të gjendet pingul mbi ekuatorin e tokës. Me fjalë të tjera ndodh Ekuinoksi i pranverës, barazvlera kohore e ditës dhe natës. Përkitaz të gjithë traditave dhe qytetërimeve të derisotme kjo është dita e parë e pranverës.

Ekuinoksi në astronomi është ai çast kohor kur qendra e Diellit mund të vëzhgohet drejtpërdrejtë sipër ekuatorit tokësor. Koha astronomike është e varjushme, nëse në vitin 2000 kjo dukuri ndodh ekzaktësisht më 20 Mars, ora 07:35 për ekuinoksi i pranverës, dhe më 22 Shtator ora 17:27 për ekuinoksin e vjeshtës, në vitin që jemi, pra më 2015 ekuinokset ndodhin përpikmërisht më 20 Mars, ora 22:45 dhe më 23 Shtator, ora 08:20.

Thuhet edhe kur dielli bie në pus. Eshtë fjala kur ndodh pasqyrimi i diellit në një pus, fenomen që nuk ndodh dhe nuk mund të verifikohet në asnjë paralel tjetër tokësor. Në këto dy data, dita dhe nata janë të barabarta, secila nga 12 orë. Gjatë baraznetëve, dielli lind saktësisht në lindje dhe perëndon me saktësi në perëndim.

Baraznetët mund të mendohen edhe si pika në qiell. Edhe pse drita e ditës bën që yjet të mos shihen, duke e bërë të vështirë vendndodhjen e Diellit në lidhje me trupat e tjerë qiellorë, Dielli ka një vendosje të përcaktuar lidhur me yjet e tjerë. Ndërsa Toka rrotullohet rreth Diellit, vendndodhja e dukshme e diellit zhvendoset në një rreth të brendshëm gjatë një viti. Ky rreth quhet ekliptikë, dhe është edhe rrafshi i orbitës tokësore drejtuar mbi sferën qiellore.

Një ekuinoks ndodh dy herë në vit, rreth 20 marsit dhe datës 22 shtator. Fjala vetë ka disa përkufizime të përafërta. Kuptimi më i vjetër është kur dita dhe nata janë me vlera të përafërta kohëzgjatjeje. Fjala ekuinoks vjen nga ky përkufizim, rrjedh nga latine aequus (të barabartë) dhe NOx (natën).

Ekuinoksi

NJERI, ndihu Zot, në fatin tënd qi përtrihet sot

Albert Vataj

Albert Vataj

Nga Albert Vataj

Sot, ekuinoksi, dielli, ngjyrat, lulet dhe një përpushje s’brendshmi teje që të hov pupth përpjetë, janë lajmësit e ardhjes së pranverës.

Sot është dita e pranverës, dita e tokës, dita e jetës, dita e mrekullimit që vjen e zbret në prehnin e secilit prej nesh si një yll, i cili tashma gëzon emrin me të cilin ti vetë e ke pagëzu.

Gufon pranvera prej gjoksit të tokës, si një ofsham e zorshme, si një frymëmarrje e potershme qi rrapëllen në rrugtimin e vet të shpërthimit, stina e përtëritjes. Në shpend ngjyrashumë shndërrohet duhma e truallit prej nga erdhëm e ku do të tretemi. Hukama e kurmit që shplohet prej borës e akullit, prej cergës e mardhës, lëmon cohën e purpurtë të lakuriqsisë, që nis e shpërfaqet, nis e fërgëllen tue e lëshu për synin andje e kandë, e për shtatin, epsh e harbim.

Trupi dhe shpirti përtërihen dhe jepen dorzanë, me gjithë forcën dhe energjinë e jetës, për t’u hedhë në krahët e flakërimt, të vlimit të gjakut dhe shpërthimit të limfës.

Zemrat shkarkohet nga një barrë e rëndë dhe mbytëse e ndrydhjes dhe tkurrjes, prej hezitimit dhe letargjisë, prej ftohtit dhe pëshpërimës nën mantelin e bardhë të borës, e jepen pa droje në këtë lojë të rrëmetshme të përtëritjejes.

Në ne qaset një zgjim të hovshë prej letargjisë, e një shpërthimtar të gjakut dhe limfës, një harbim drithërues ngjyrash dhe aromash, puthjesh dhe dëshirimesh. E bukur dhe bujare ardhtë tek secili ndër ju stina e pranverës, stina e luleve dhe dashurisë, pragu i hyjnizimit të njeriut, i përcikjes prej tij të skajeve të universit përmes forcës dhe energjisë së jetës.

Një dehje e kaplon andjen tonë të harbuar prej dëshirimeve. Nëpër krahë fluturash hedhim më t’amblat andrra, e i turrim nëpër lëndina luleshumë. Ngasena prej epshit të natyrës dhe një tërbimi i filisun i gjakut që na turr përplot shpengim me rrok çdo frymëmarrje, çdo aromë, çdo spektër të ngjyrave, harenë ku shpërthen natyra, hovin ku na cyt gjaku dhe zemra.

Ndjejeni veten të pushtuar prej këtij miklimi lajkatues të natyrës, prej kësaj ngasje mëkatuese, për me marr erë në çdo lule, për me u dalldis në çdo puthje, për me u hargalis në çdo hokë dashurie.

Lshoje veten trup e shpirt mbi prehnin e kësaj hukame të natyrës e ndigjo ninullën e përmallshme të zgjimit, të hopit në një dite të hareshme, në një stinë të hovshem ku peneli i ngjyrave lëshohet me turravrap tue i ndjek nga pas hazdisjen e mëtimeve, valëve ndër brigje e manarëve ndër livadhe.

Nuk ka më natë. Ka vetëm orë harrimi ndër kllapitje flakëruese dëshirash. Yshtje marroke në shastisjen e qiellit të yjëzuar. Ka zjarr dhe dritë, aromë dhe epsh, mugëtim dhe përtëritje. Gjithçka nis të gufojë në ne, në të qënin grimca të ardhur nga universi.

Ndihu Zot në fatin tënd qi përtrihet sot, njeri!

Sot, ekuinoksi, dielli, ngjyrat, lulet dhe një përpushje s'brendshmi teje që të hov pupth përpjetë, janë lajmësit e ardhjes së pranverës.

Sot, ekuinoksi, dielli, ngjyrat, lulet dhe një përpushje s’brendshmi teje që të hov pupth përpjetë, janë lajmësit e ardhjes së pranverës.

Dita e pare e Pranveres_Albert Vataj_7 Dita e pare e Pranveres_Albert Vataj_6 Dita e pare e Pranveres_Albert Vataj_5 Dita e pare e Pranveres_Albert Vataj_4 Dita e pare e Pranveres_Albert Vataj_3 Dita e pare e Pranveres_Albert Vataj_2 Dita e pare e Pranveres_Albert Vataj_1 Dita e pare e Pranveres_Albert Vataj

Si po e viktimizon politika mitin e Shkodrës

Albert Vataj

Albert Vataj

Nga Albert Vataj

Klasa politike, krerët e saj, krejtçfarë asht e përfshime në këtë vorbull ndjellakeqe po punojnë papushim për me ba t’mundun qi përmes përfaqësimit të Shkodrës me figura asapk dinjitoze, të denigrojnë historinë dhe memorien e këtij miti të qytetrimit, kësaj qendre të hershme zotnimesh kulturale, religjoze, politike, ekonomike dhe diplomatike. Në zemër më pikon kjo vragë, e shpirtin po ma sëmbon kjo vikamë. Një fatalizëm ndërsehet mbi Shkodër si një re toksike. Kjo vikamë e përvajshme ka kohë që ndigjohet prej dëshirusve për me e pa Shkodrën rishtaz siç hitoria dhe bëmat e saj trimnore dhe dijetuese e mbamendin.
Fati i këq erdhi me politikën, një fatkob qi ishte nji vazhduese e paranojës së diktaturës. Shkodra qëllimisht asht lan me u përfaqësu prej personave qi s’kan mujt e s’kan ditë kurrë me ken shkodran, shkodran me zemër e me shpirt, me përgjegjësi dhe motivim. Janë cyt do emna qi veç dialektit, kurrçka tjetër nuk ka met ndër ta përfaqësuese.
I kan tërhej për hunde partitë e yshtjet për dominim politik duke u mjaftu për Shkodrën me ndoca voglinash. Edhe ata investime qi jan përpjek me i’a kthy qehren kësaj qendrë të padiskutueshme historike dhe kulturore, dhe kjo jo për dëshirën e kurrkujt por vetëm fakte të pamohushme historik, kan ken prej organizmave ndërkombëtare. Tan tubimet politike e kan shfrytzu këtë qytet dhe antikonformizmin e saj për qëllimet e veta të ndyta politike dhe përfituse. Kan nxjerr prej s’di se ku turlilloj përfaqsuesish aspak dinjitoz, vetëm e vetëm për të zbeh namin e këtij qyteti.
Duke pru modele të deformume ata ndoshta e kishim si qëllim për me e ul këtë qytet prej fronit në Panteon ku e kishe hyp historia pa marr lejen as izmin e kurrkujt qi guxon me u tall sod me këtë qytet e këta qytetar qi krenohen me ç’ka jan e përpjeken çdo dit me e mbroj me nder e përfaqësim këtë meritim.
Me do emna qi i tërhjekin për hunde, politika e denigrimit të kësaj vlere u ysht për me i’a mush mendjen kësaj gjeneratë, atyne t’sodit qi s’kan nge me shfletu historinë, se gjithçka që flitet për Shkodrën dhe bëmat saj janë një legjendë.
Sepse, partitë, duke pru një realitet të këtillë emnash e personazhesh, përmes këtyne marionetave politike, ata i’a hoqën me të padrejtë tagrin këtij qyteti për me ken kryeqendër qytetnimi.
Pa dasht me cek dasitë fetare, por vetëm ata përfaqësuese, mundem me pohu se krerët e politikës dhe vetë amoraliteti dhe ndyrësia që përqaktojnë qënësinë e saj, diqysh kan mujt me i’a dal me e lëkund mitin e Shkodrës, por do Zoti pa mujt me shku ma nej, me e shkul me rranj e me degë këtë krijesë mitologjike.
Njerëzit e ndershëm dhe kapacitetet intelektuale të këtij trualli që përtërin vlera, duhet sekush me ba ç’ka mundet, qi emni dhe nami i mirë i këtij qyteti mos me përfundu në plaçka pazaresh të ndyta politike.
Asnjeni ndër ne nuk duhet me ken i përfaqsum prej kurrkujt, qi nuk përmbush kriteret që ishin dhe kan me met sa t’i bjerë dielli kësaj toke; ndërshmëni, besa, bujaria, ndëra, dija dhe devocionin në Zot. Çdo gja që e nguc krenin e këtij qyteti asht kalimtare. S’ka mujt deri m’sod kurrnji hordhi me e përdhos as emnin e mirë as namin Shkodrës. As sod s’kan me mujt me i’a dal kurrnji zemëratë e inat, poshtërsi e amoralitet, kob e fatalitet. Sepse që prej mureve deri në kreshtë të krenis së saj Shkodrën e kan ndërtu virtyre dhe paepje, dinjitet dhe shëlbim.

Ngrehine spazmash, cikel me poezi i poetit shkodran Albert Vataj

Ky liber asht nje nga qasjet fillimore ne lemin e poezise. Eshte botim i vitit 1966. Ky botim mbetet nje perpjekje modeste dhe nje ftese e sinqerte per me hy ne boten magjike te poezise, per me marre pjese ne komunitetin e madh te poeteve. Prej ketu rruga jeme ne lemin e poezise nuk ka te ndalun.

ALBERT VATAJ _ POEZI _ EPILOG MIGJENIAN ALBERT VATAJ _ POEZI AMPLITUDA E DHIMBJES ALBERT VATAJ _ POEZI ANKTH I PANGJYRE ALBERT VATAJ _ POEZI AORTE TUNDIMI ALBERT VATAJ _ POEZI BRIRI I HENES JEP KUSHTRIMIN ALBERT VATAJ _ POEZI CEREMONIAL I KOHES GRI ALBERT VATAJ _ POEZI CINGERIME NERVASH ALBERT VATAJ _ POEZI DASHNOR AMSHIMI ALBERT VATAJ _ POEZI DELIRE QE MBETEN TE MIA ALBERT VATAJ _ POEZI DHIMBJA JONE MADHORE ALBERT VATAJ _ POEZI DIAMETRALISHT ALBERT VATAJ _ POEZI DITE NE MAKTH ALBERT VATAJ _ POEZI EMOCION ALBERT VATAJ _ POEZI EPILOG MIGJENIAN ALBERT VATAJ _ POEZI FLUIDITET ALBERT VATAJ _ POEZI GRIM VJESHTE ALBERT VATAJ _ POEZI HAPI MBI GJURME ALBERT VATAJ _ POEZI HEPOHET INDI I FRYMES ALBERT VATAJ _ POEZI KENGE ELEGJIAKE ALBERT VATAJ _ POEZI KOHE QE KLITH ALBERT VATAJ _ POEZI KUNDRI VJESHTE ALBERT VATAJ _ POEZI KUNDRIM I NJETRAJTSHEM ALBERT VATAJ _ POEZI KUR KE NE MES QIELLIN DHE PLAGEN ALBERT VATAJ _ POEZI LAJTMOTIV ALBERT VATAJ _ POEZI MBREMJE HAPSINORE ALBERT VATAJ _ POEZI MESNATE ALBERT VATAJ _ POEZI MINUTI I DHEUT ALBERT VATAJ _ POEZI NDIJIM EKZEKUTUES ALBERT VATAJ _ POEZI NGREHINE SPAZMASH_KOPERTINA ALBERT VATAJ _ POEZI PAKT KUAZARESH ALBERT VATAJ _ POEZI PEISAZH NEKROFIL ALBERT VATAJ _ POEZI PRARIM ALBERT VATAJ _ POEZI PSALM ALBERT VATAJ _ POEZI QELIA E JETES ALBERT VATAJ _ POEZI QIELL ALBERT VATAJ _ POEZI ROBETIM NATE ALBERT VATAJ _ POEZI SIMETRIKE ALBERT VATAJ _ POEZI TI DHE POEZIA ALBERT VATAJ _ POEZI TRUPOJA E NJERIUT PREJ LOTI ALBERT VATAJ _ POEZI_GJEJ KOHE TE PERULESH ALBERT VATAJ _ POEZI_ILUZIONISTE ALBERT VATAJ _ POEZI_MERCAPJE NDJESISH ALBERT VATAJ _ POEZI_NGREHINA E VETVETES ALBERT VATAJ _ POEZI_PUTHJA MBI VARR ALBERT VATAJ _ POEZI_TERRTIM NATE ALBERT VATAJ _ POEZI-EMOTIVE ALBERT VATAJ _ POEZI-KUR KALBEN KRYQET ALBERT VATAJ _ POEZI-SEMBOJME METABOLOZMIN E DHEUT ALBERT VATAJ _ POEZI-SHKRETANI

GAK me ekspozitë në Shkodër

Figurë

Nëpërmjet fotografive të pa ekspozuara më parë prej të gjithë fotografëve të fondit të Fototekës Kombëtare “Marubi”: Pietro, Kel e Gegë Marubi, Kol Idromeno, Pjetër Rraboshta, Dedë Jakova, Shan Pici dhe Angjelin Nënshati, GAK dhe Fototekën Kombëtare “Marubi”, kanë përzgjedhë Shkodrën, për shënim të përvjetorit të Pavarësisë së Kosovës

Në bashkëpunim mes Galerisë Kombëtare të Kosovës dhe Fototekën Kombëtare “Marubi”, në shenjë të përvjetorit të Pavarësisë së Republikës së Kosovës do të realizohet një ekspozitë në Shkodër. Në këtë ekspozitë do paraqiten fotografi të pa ekspozuara më parë prej të gjithë fotografëve të fondit të Fototekës Kombëtare “Marubi”: Pietro, Kel e Gegë Marubi, Kol Idromeno, Pjetër Rraboshta, Dedë Jakova, Shan Pici dhe Angjelin Nënshati.
Ndryshe, ky është njoftimi parë i institucioneve kulturore lidhur me aktivitetet për shënimin e përvjetorit të Pavarësisë së Republikës së Kosovës, përderisa, institucionet e tjera që kanë varshmëri nga Ministria për Kulturë, Rini dhe Sporte, akoma nuk kanë bërë të ditur se me çfarë do të prezantohen./KultPlus.com

Laura pa Petrarkë

Kaplove prejqyshkuri me motin deng me lirika

Per të mbrritun në zgrip të rruzullimit

Qasjeve tunduese me u përpjekun në nji Laur

E prej sodit e mot, janë praru breroret

E shpirtrat shtegtar ngarendin me torbat pwrplot me pasion.

 

Duhi e cingwrimw nër nerva,

Mishi dhe zjarrmi  mwtojnw trajta sendesh.

Gajret, bzan s’largu Hyu e zbon mrekullimin.

Tuj e hedh nër kambt e statujave,

përkundrull altareve pa faltore.

 

Tinzisht beh nër vegime tak-fak, ti Laur

Me vullnesën e varrueme të nji Petrarke.

Syprinës së liqenit

bubrron agimeve kumtin e amshimit

Vozit purteku yt prej mjelme,

Tuj çukit tamëltat dëshirat të krijimit.

 

Njiheraz mësyn si rrufeja,

Gjokseve ku kaperthen naltsia

Tuj deng me dritë e zjarr etern

amsinë e dheut.

Kalërue kena që në Eden

mbi pegas dëshirash t’përunjuna

Turrin kena shtang në kohën e një Eve t’përdalë.

Zehër kjo kupë dehjeje,

jo vdekje, terr përnën, tmerr.

Laur pa Petrarkë

kurrqysh tjetër veç një gur varri

Tjetërçka smunesh me ken

nën shputat e metalta të shekullit XXI.

Diqysh, heshtje në zgripin e ndajnatave

ku kurmin nër dëshira t’mëdhesuna përmjerr.

 

Albert Vataj

Brilantet e kryeqytetit kulturor 2013 – Një udhëtim nëpër Marsejë-Provansë

Rajoni Marsejë-Provansë është kryeqytet europian i kulturës në 2013-n. Por rajoni i famshëm i Provansës franceze nuk ofron vetëm fushat e lavandës dhe historinë antike, por edhe muzeume spektakolarë, si MuCEM.

Franca nuk ka nevojë për ndonjë publicitet të veçantë për të prezantuar pasurinë e saj kulturore. La France! Vend i kulturës e historisë! Këtë bindje nuk e kanë vetëm francezët për vendin e tyre. Por me sa duket edhe Franca mesdhetare ka dëshirë të jetë në qendër të vëmendjes për 365 ditë. Një skenë të tillë e ofron përzgjedhja si kryeqytet i kulturës në Europë – një projekt i BE-së, i inicuar nga viti 1985. Për 2013-n kryeqytetet europiane janë Marsejë-Provansë dhe qyteti sllovak Kosiçe.

Marsejë- Provansë ka më shumë për të ofruar se fushat e famshme me lavandë, dritën tipike të jugut francez që frymëzoi shumë piktorë të njohur. Kush e ka vizituar rajonin, e kupton prezantimin që i bën Jacques Pfister, presidenti i bordit administrativ të Marseille-Provence 2013 në faqen zyrtare online të kryeqytetit kulturor. “Nuk ishte e lehtë bashkoje në një „Marsejë-Provansë 2013 – një udhëtim unik në historinë tonë, realitetin, dëshirat dhe projektet.“

Mesdheu i përbashkët

Por për një vit rajonet e „Marseille, Aix-en-Provence, Arles, Aubagne, Gardanne, Istres, La Ciotat, Martigues, Salon-de-Provence“ u bashkuan me 400 aktivitete dhe projekte të pazakonta në kryeqytetin kulturor europian 2013, 800 milionë euro kushtuan të gjitha parapërgatitjet. Motoja që i bashkoi të gjithë: Mesdheu – një det i përbashkët” – qëllimi: Lidhja e të dyja anëve të Mesdheut. Nga kërcimi artistik, muzika, letërsia, e teatri, deri tek ekspozitat e artit, gastronomia dhe kinemaja.

Marsejë-Provansë është konceptuar si një projekt gjigand ndëraktiv, ku jo vetëm artistët, por edhe publiku ftohen të marrin pjesë e të pasurojnë kryeqytetin kulturor 2013. Një histori kulturore me tre kapituj, ku për çdo sezon përgjatë 2013-s ofrohen evenimente kulmuese, si TransHumance – një procesion gjigand artistik me kuaj, parada kryesore e të cilit u mbajt në Marsejë, “Le Grand Atelier du Midi” – një ekspozitë duale arti në Marsejë dhe Ex-an Provansë që përfshin periudhën 1880-1960 e të gjitha rrymat që morën frymë për herë të parë në Francë dhe përcaktuan artin e shekullit XIX e XX – nga impresionizmi deri tek surealizmi, kubizmi e artet abstrakte. Por edhe 100 vjetori i lindjes së shkrimtarit ekzistencialist Albert Camus festohet përgjatë vitit kulturor. Çdokush e gjen ofertën e përshtatshme në këtë program kulturor.

Arl antik takon skulptorin Rodin

Amfiteatri antik në Arl, një prej qyteteve të Marsejë-Provansë 2013

Arl është njëri nga qytetet pjesëmarrës të Marsejë-Provansë 2013, e njohur shkurt si MP2013. Një qytet i njohur antik, vendstrehim i përkohëshm i Van Gogut, Arl prej kohësh është një atraksion turistik. Prandaj punonjësja e Qendrës së Informacionit të kryeqytetit kulturor MP2013 në Arl, Magali Polo thekson se ky vit nuk ka sjellë më shumë turistë për ne, sepse gjatë gjithë vitit ata janë pjesë e qytetit, por disa highlights të rinj. “Kemi tre ekspozita të rëndësishme, për shembull ekspozita e Auguste Rodin (1817-1917), e cila ndryshon nga muzeu në Paris. Këtu kemi një qytet antik, kështu krijohet marrëdhënia me periudhën romake, punët e Rodin u frymëzuan nga kjo periudhë. Por kemi edhe skulpturën e famshme të Venusit të zbuluar në Arl, e të përqëndruar në Paris, për herë të parë ajo është zhvendosur nga Parisi që prej 300 vjetësh.”

Por vëmendjen e arlinezëve e tërhoqi në gusht një festë gastronomie me një meny perfekte nga kuzhinerë klasi të rajonit provençal vetëm për 15 Euro, e arlinezët e dinin, se kjo u bë për shkak të kryeqytetit kulturor, thotë Magali Polo. Një dhuratë për rajonet francezojugore, të njohura për çmimet e larta.

Van Gog duhet të presë

Simbolet e kryeqytetit të kulturës i sheh kudo në Arl, por ku është në program Van Gogu, me të cilin shumë vetë lidhin emrin e qytetit Arl? “Po ju kuptoj,” thotë Magali Polo, “ne nuk kemi pasur kurrë muze të Van Gogut, megjithëse të gjithë turistët pyesin përditë ku është muzeu… Por tani falë kryeqytetit kulturor, fondacioni i Van Gogut do të rikonceptohet në një godinë të re me vepra të Van Gogut që për herë të parë do të vijnë në Arl, janë vepra të cilat Van Gog i pikturoi këtu, rreth 10 piktura .”

Pa dyshim, arlinezët i gëzon fakti që qyteti i tyre është pjesë e kryeqytetit kulturor europian, thotë Magali Polo, por Arl si qytetet e tjera të rajonit vuan për shkak të Marsejës. Impulset e kryeqytetit kulturor ndjehen më shumë në Marsejë, madje shumë vetë njohin Marsejsën si kryeqytet kulturor, duke harruar rajonet e tjera të Provansës. Magali nuk e fsheh as ajo. “Të gjithë televizonet flasin vetëm për Marsejë, Marsejë e prapë Marsejë.”

Aix-en-Provence

Po të shikosh prezantimin mediatik në Gjermani për prezantimin e kryeqytetit kulturor Marsejë-Provansë 2013, Magali Polo ka të drejtë. Shumë media janë përqëndruar tek ajo që njihet si “rebelja e bukur”, “Porta e Orientit”, Marseja, lokomotiva e kryeqytetit kulturor 2013. Para tre vitesh, Jean-Pierre Gaudin, kryebashkiaku i qytetit të dytë më të madh francez, pas Parisit premtoi se “Marseja do të shkëlqejë si një diamant” përgjatë vitit kulturor 2013.

“Rebelja e bukur” – Marseja

Synimi: Një ndryshim i plotë i imazhit të një qyteti që vitet e fundit zinte shpesh kryeartikujt francezë, për shkak të lagjeve veriore të tij, ku sundon kriminaliteti dhe varfëria. Një premtim i mbajtur pas vitesh riparimesh e bllokimesh trafiku me qëllimin e vetëm -ripërtëritjen e plotë të Marsejës. Në një përzgjedhje të Nju Jork Times për “Places to be” – vendet që duhen vizituar në 2013-n, Marseja renditet e treta.

Por në këtë qytet historikisht multikulturor nuk janë rindrequr vetëm monumentet e muzeumet ekzistues. Marseja merr si dhuratë në këtë vit të kryeqytetit kulturor, MuCEM – muzeun e qytetërimeve të Europës dhe Mesdheut – emblema e re e Marsejës. MuCEM nuk është një muze dosido, por një mrekulli arkitektonike, i cilësuar si një muze spektakolar. I inaguruar nga presidenti francez Francois Hollande më 7. Qershor, MuCEM është muzeu i parë kombëtar francez jashtë Parisit, me peshë 200 milionë euro – një arsye më shumë për të shtuar krenarinë e Marsejës, qytetit gjithmonë oponent ndaj superfuqisë së përhershme të Parisit.

MuCEM – qiell, det dhe histori mesdhetare

MuCEM – një kub qelqi me një mbulojë të plasaritur betoni në formë ornamentesh që të kujtojnë Orientin, i rrahur nga valët e Mesdheut lidhet me një urë të lartë me historinë, fortesën, Saint Jean. Një urë kjo që e lejon vizitorin të reflektojë për historinë e të dyja anëve të Mesdheut, Oksidentin e Orientin.

Ura lidhëse e MuCEM

40.000 m2 i ofrojnë publikut historinë e të sotmen e brigjeve mesdhetare, një pikëtakim e përballje e popujve, kulturave, traditave, feve. Tre ekspozita permanente e shoqërojnë vizitorin nëpër historinë e qytetërimeve. “Galeria e Mesdheut” – një platformë ku prezantohen civilizimet kryesore që lindën përgjatë Mesdheut, udhët e zhvillimit, por edhe të konfrontimit mes tyre. Ndërsa në ekspozitën tjetër “E Zeza dhe Bluja” vizitori ftohet të reflektojë mbi dritëhijet e ëndrrës mesdhetare, “Në pazarin e gjinive” sillen perceptimet e ndryshme mbi rolin e mashkullit e femrës në shoqëritë mesdhetare sot.

Edhe Shqipëria, një vend që lidhet me Mesdheun përmes Adriatikut është prezente në ekspozitën e gjinive me një prezantim të shkurtër fotografik e filmik mbi “Virgjëreshat e betuara” – femrat që zgjedhin rrugën e burrërimit, duke zëvendësuar shpesh mashkullin që mungonte në familje.

Punonjësja e zyrës së shtypit të MuCEM, Marine Baran është e entuziazmuar. “Ky është ylli i ri i Marsejës dhe që i ka dhënë që tani qytetit një imazh të ri”, thotë ajo e gëzuar. Edhe përshtypjet e vizitorëve që dalin të mrekulluar e mbështesin këtë. Njëri prej tyre i ka mbetur Marine Baran në mendje. “Ky është vërtet muze.”

Blog te WordPress.com.
Tema Esquire.

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 1 012 ndjekësve të tjerë

Këtë e pëlqejnë %d blogues: